Postoje tri narodna predanja koja vezuju nastanak manastira uz imena različitih ktitora i datuju ga u različita vremena. Prema jednom od njih Gomionica je zadužbina velikog župana Stefana Nemanje i Svetog Save. Svetosavska tradicija je ukorjenjena svuda u srpskom narodu, a kazivanja o svetosavskom ili nemanjićkom porijeklu pravoslavnih manastira u bosni bila su neophodan uslov očuvanja nacionalne svijesti tokom vijekova ropstva.  
1111
 
 
Drugo je predanje , koje je zabilježio još I.F.Jukić 1843. godine, a zatim i sveštenik J.Novaković osamdesetih godina 19. vijeka, da je Gomionicu podigla sultanija Mara ili carica Mara. Stariji istraživači su prepoznali ovu navodnu ktitorku ili u liku Mare - ćerke despota Đurđa Brankovića, žene sultana Murata II, ili u ličnosti Mare - ćerke despota Jovana, udate za Ferdinanda Frankopana 1592. godine, ali ni za jednu od njih istorijski izvori ne potvrđuju vezu sa gomioničkim manastirom.
  
а
 
  Treće predanje pripisuje osnivanje manastira izvjesnom zmijanjskom knezu Obradu, koji je navodno ovu zadužbinu podigao poslije turskog osvajanja Bihaća. Zmijanjci su, navodno, bili martolozi - turski vojni obveznici sa nešto većim upravnim slobodama od obične raje. Ukoliko se knez Obrad iz legende zaista istakao u osvajanju za turke veoma važnog tvrdog grada Bihaća 1592. godine, nije nemoguće da su ga zadovoljni gospodari darovali ovakvom dozvolom, ali prije za obnovu nego za osnivanje manastira.  
11
 
GOMIONICA, 2010.